Data Act jest zwykle przedstawiany jako narzędzie ograniczające vendor lock-in. Jego ważniejszy skutek może jednak pojawić się poza samym IT: właściciel maszyny, samochodu czy systemu energetycznego zyskuje wpływ na to, kto będzie zarabiał na danych powstających przez kolejne lata eksploatacji produktu.

Sprzedaż połączonego urządzenia coraz rzadziej kończy transakcję. Rozpoczyna wieloletni strumień przychodów z serwisu, diagnostyki, oprogramowania, części, ubezpieczeń i optymalizacji. Dotychczas producent często kontrolował ten rynek dzięki temu, że jako jedyny dysponował telemetrią potrzebną do świadczenia usług.

Data Act zmienia układ sił. Użytkownik produktu może uzyskać generowane przez niego dane i polecić przekazanie ich wybranej firmie zewnętrznej. Nie oznacza to jeszcze otwartego rynku danych, ale sprawia, że producent nie jest już automatycznym właścicielem całej relacji powstającej po sprzedaży urządzenia.

Klient zaczyna decydować, kto wejdzie do ekosystemu

Najbardziej deficytowym zasobem nie będzie sam strumień danych, lecz zgoda klienta na jego wykorzystanie. To użytkownik wskazuje firmę, która może otrzymać informacje z pojazdu, robota przemysłowego, maszyny rolniczej czy systemu zarządzania budynkiem.

Dla dostawców usług zmienia to sposób wejścia na rynek. Nie wystarczy integracja z producentem sprzętu. Potrzebna staje się bezpośrednia wartość dla użytkownika, który zdecyduje o przekazaniu danych. Może nią być niższy koszt utrzymania, szybsze wykrywanie awarii, możliwość porównania wydajności urządzeń albo jedna platforma obsługująca sprzęt wielu marek.

Relacja z klientem staje się więc przepustką do infrastruktury danych. Firma, która kontroluje aplikację, panel zarządzania lub proces serwisowy, może znaleźć się w lepszej pozycji niż dostawca posiadający pojedynczy algorytm, lecz niemający dostępu do użytkowników.

Regulacja ogranicza przy tym możliwość automatycznego przejęcia nowego rynku przez największe platformy cyfrowe. Podmioty uznane za gatekeeperów na mocy Digital Markets Act nie mogą być wskazywane jako odbiorcy danych w tym mechanizmie. Tworzy to przestrzeń dla wyspecjalizowanych dostawców sektorowych, integratorów i mniejszych firm technologicznych, choć nie gwarantuje im przewagi.

Największa szansa leży pomiędzy urządzeniami różnych producentów

Producent zazwyczaj dobrze zna własny produkt, ale widzi jedynie fragment środowiska klienta. Fabryka korzysta z maszyn wielu marek, operator logistyczny zarządza mieszaną flotą, a właściciel budynku łączy urządzenia energetyczne, wentylacyjne, zabezpieczenia i automatykę pochodzącą od różnych dostawców.

To właśnie pomiędzy tymi systemami może powstać największa nowa wartość. Niezależny dostawca nie musi konkurować z producentem w diagnozowaniu jednej maszyny. Może połączyć dane z całej linii produkcyjnej i wskazać, gdzie rzeczywiście powstaje opóźnienie, nadmierne zużycie energii albo ryzyko przestoju.

Dla biznesu istotne staje się więc nie tylko to, kto najlepiej rozumie urządzenie, ale kto najlepiej rozumie cały proces klienta. Producent sprężarki może mieć najlepszy model oceny jej stanu. Integrator widzący jednocześnie sprężarki, piece, magazyn energii i harmonogram produkcji może jednak dostarczyć bardziej wartościową rekomendację.

Data Act może w ten sposób wzmocnić dostawców działających ponad granicami pojedynczych ekosystemów. Największy potencjał mają platformy agregujące dane, systemy zarządzania flotą, dostawcy industrial analytics, firmy predictive maintenance oraz integratorzy potrafiący połączyć informacje techniczne z systemami ERP, utrzymania ruchu i zarządzania kosztami.

Powstaje trójstronny rynek danych

Nowa konkurencja nie będzie opierała się na prostym eksporcie pliku. Data Act tworzy relację pomiędzy trzema stronami: posiadaczem danych, użytkownikiem produktu oraz wybranym przez niego odbiorcą.

Komisja Europejska przygotowała osobne modelowe warunki umowne dla relacji producent–użytkownik, użytkownik–odbiorca danych oraz producent–odbiorca. Pokazuje to, że dostęp do danych zaczyna działać jak osobny łańcuch dostaw, z własnymi zasadami odpowiedzialności, bezpieczeństwa, wykorzystania i rozliczeń.

Oznacza to powstanie zapotrzebowania na warstwę obsługującą tę wymianę. Potrzebne są rozwiązania identyfikujące użytkownika, rejestrujące uprawnienia, kontrolujące cele wykorzystania danych, zabezpieczające tajemnice przedsiębiorstwa i dokumentujące przepływy pomiędzy firmami.

Wartość może więc trafić nie tylko do przedsiębiorstw analizujących dane. Skorzystają również dostawcy API management, platform integracyjnych, systemów zarządzania zgodami, rozwiązań tożsamościowych i narzędzi do monitorowania wymiany danych. Dla części firm Data Act stanie się bardziej impulsem infrastrukturalnym niż źródłem nowego produktu końcowego.

Dostęp nie zawsze będzie darmowy dla usługodawcy

Użytkownik otrzymuje dane bezpłatnie, ale inna firma korzystająca z obowiązkowego dostępu może zostać obciążona rozsądną rekompensatą. Ma ona pokrywać koszty związane z udostępnieniem danych, a w określonych sytuacjach również uwzględniać ich wartość.

Mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa oraz organizacje badawcze non-profit korzystają z preferencyjnego ograniczenia sposobu obliczania takiej rekompensaty. Szczegółowe zasady pozostają jednak ważnym obszarem interpretacji. W 2026 roku Komisja prowadziła konsultacje projektu wytycznych dotyczących jej wyliczania, a na początku lipca nadal zapowiadała publikację finalnych wskazówek.

To ogranicza atrakcyjność modeli opartych jedynie na odsprzedaży surowych danych. Jeżeli usługodawca ponosi koszty dostępu, integracji, cyberbezpieczeństwa i utrzymania interfejsów, potrzebuje odpowiednio wysokiej wartości usługi końcowej.

Najlepiej bronią się zastosowania, w których dane prowadzą do mierzalnego wyniku: zapobiegnięcia kosztownej awarii, skrócenia przestoju, obniżenia zużycia energii, zmniejszenia składki ubezpieczeniowej lub wydłużenia życia urządzenia. Sama wizualizacja telemetrii może nie wystarczyć do zbudowania trwałej marży.

Pierwszym polem walki staje się motoryzacja

Komisja Europejska wydała osobne wytyczne dla danych z pojazdów, obejmujące producentów samochodów, dostawców komponentów, firmy aftermarketowe i ubezpieczycieli. Motoryzacja pokazuje, jak szeroko może rozlać się konkurencja o dane z jednego produktu.

Informacje o sposobie jazdy, stanie podzespołów i wykorzystaniu pojazdu mogą wspierać niezależne naprawy, zarządzanie flotą, assistance, ubezpieczenia zależne od ryzyka oraz handel częściami. Każda z tych usług konkuruje o dostęp do tego samego użytkownika, ale przekształca dane w inną wartość.

Podobny mechanizm może pojawić się w przemyśle, rolnictwie i energetyce. Dane z maszyny rolniczej mogą być wykorzystywane przez producenta, niezależny serwis, dostawcę nawozów, firmę finansującą sprzęt albo platformę optymalizującą całe gospodarstwo. Dane z systemu zarządzania budynkiem mogą zainteresować dostawców energii, firmy facility management, ubezpieczycieli i dostawców automatyki.

Producent urządzenia przestaje więc konkurować wyłącznie z innym producentem. Coraz częściej konkuruje z firmami, które nie sprzedają sprzętu, ale potrafią przejąć najbardziej dochodowy fragment jego późniejszej eksploatacji.

Otwartość może stać się argumentem sprzedażowym

Data Act jest często traktowany przez producentów jako obowiązek ograniczający kontrolę. Może jednak wspierać również inny model: urządzenie jako platformę dla zewnętrznych usług.

Dobrze opisane API, czytelne metadane i prosty mechanizm przyznawania dostępu zwiększają liczbę zastosowań produktu. Klient nie otrzymuje wtedy wyłącznie maszyny, lecz element szerszego środowiska, który łatwo połączyć z systemami używanymi już w organizacji.

Dla producenta oznacza to możliwość budowania ekosystemu partnerów bez samodzielnego rozwijania każdej usługi. Firma może zarabiać na sprzęcie, własnych rozwiązaniach premium, certyfikacji partnerów albo usługach infrastrukturalnych, zamiast chronić przychody wyłącznie poprzez zamknięcie danych.

W większych kontraktach przemysłowych łatwość integracji może zacząć wpływać na decyzje zakupowe podobnie jak parametry techniczne, cena i warunki serwisu. Zamknięty produkt może być atrakcyjny samodzielnie, ale mniej wartościowy jako część całego środowiska klienta.

Gra toczy się o przychody z zainstalowanej bazy

Najważniejszym skutkiem Data Act nie będzie masowe udostępnianie danych ani nagłe pojawienie się setek nowych aplikacji. Regulacja zmienia przede wszystkim podział wartości w okresie, kiedy produkt został już sprzedany i zaczyna generować dane.

Producenci zachowują wiedzę techniczną, skalę, markę i kontakt z klientem. Niezależni dostawcy zyskują jednak możliwość wejścia na rynek usług, który wcześniej był dla nich zamknięty. Przewagę otrzymają firmy zdolne połączyć informacje z wielu źródeł, zdobyć zaufanie użytkownika i przełożyć telemetrię na mierzalny rezultat.