Rosja przyspiesza budowę własnego, bardziej kontrolowanego ekosystemu internetowego. Władze promują krajowe usługi cyfrowe i jednocześnie ograniczają dostęp do zagranicznych platform komunikacyjnych. Efekt jest jednak daleki od jednoznacznego. Coraz więcej Rosjan korzysta z VPN-ów, a część użytkowników wypracowała własne sposoby omijania nowych ograniczeń.
Według danych cytowanych przez Reuters, tylko w marcu 2026 roku pięć najpopularniejszych usług VPN zostało pobranych 9,2 mln razy z Google Play. To czternastokrotnie więcej niż rok wcześniej. Równolegle odsetek Rosjan deklarujących korzystanie z VPN wzrósł z 23 proc. w 2022 roku do 36 proc. obecnie.
Zmiany są częścią szerszej strategii określanej przez rosyjskie władze mianem „cyfrowej suwerenności”. Kreml promuje krajowy komunikator MAX, rozwijany przez grupę VK, jako alternatywę dla zagranicznych aplikacji. Jednocześnie dostęp do części zachodnich usług został ograniczony lub utrudniony, a operatorzy i instytucje publiczne coraz częściej blokują połączenia realizowane przez VPN.
Dla wielu użytkowników oznacza to bardziej skomplikowane korzystanie z internetu. Reuters opisuje przypadki osób używających dwóch telefonów: jednego do aplikacji wspieranych przez państwo, drugiego do komunikacji przez VPN i dostępu do zagranicznych usług. Coraz częściej użytkownicy przełączają się między różnymi serwerami VPN, komunikatorami i urządzeniami, aby zachować dostęp do potrzebnych narzędzi.
Nowe restrykcje wpływają także na biznes. Wiosenne zakłócenia internetu w Moskwie utrudniały działanie usług logistycznych, handlu internetowego i aplikacji nawigacyjnych. Według danych Digital Budget ruch na platformie Wildberries, największym rosyjskim marketplace, spadł po wprowadzeniu ograniczeń dla użytkowników VPN.
Kreml uzasadnia działania względami bezpieczeństwa i ochroną przed zagrożeniami związanymi z wojną w Ukrainie. Jednocześnie prezydent Władimir Putin sygnalizował, że nadmierne poleganie na zakazach może być przeciwskuteczne. W ostatnich tygodniach władze zaczęły łagodzić przekaz, podkreślając tymczasowy charakter części ograniczeń.
Rosyjski internet coraz bardziej przypomina model oparty na kontrolowanym dostępie do wybranych usług. Jednocześnie rosnąca popularność VPN pokazuje, że wielu użytkowników nie zamierza rezygnować z dostępu do globalnej sieci. To sprawia, że walka między regulatorami a użytkownikami coraz bardziej przypomina technologiczną grę w kotka i myszkę.
