Japonia staje przed strategicznym dylematem, który dotyka dziś rządy na całym świecie: jak dogonić liderów wyścigu sztucznej inteligencji, nie tracąc kontroli nad własną gospodarką. Japoński minister ds. cyfryzacji, Hisashi Matsumoto, ostrzegł, że krajowi grozi status „kolonii AI”, jeśli nie przyspieszy rozwoju rodzimych rozwiązań. Ta mocna retoryka towarzyszy właśnie głębokim zmianom prawnym w Tokio.

Dane medyczne i karne bez zgody obywateli

Osią debaty jest nowelizacja ustawy o ochronie danych osobowych. Projekt, który po przejściu przez izbę niższą trafił pod dyskusję w wyższej izbie parlamentu, ma pozwolić twórcom sztucznej inteligencji na trenowanie modeli przy użyciu wrażliwych informacji. Mowa tu m.in. o rejestrach medycznych i karnych, które deweloperzy mogliby przetwarzać bez konieczności uzyskiwania zgody obywateli.

Rząd argumentuje, że przy obecnym tempie ewolucji technologii Japonia nie może pozwolić sobie na legislacyjne przestoje. Choć partie opozycyjne zgłaszają poważne obawy związane z ryzykiem naruszenia prywatności i wyciekami danych, obóz rządzący uznaje radykalną liberalizację przepisów za warunek konieczny do zbudowania silnego, lokalnego sektora AI.

Dwutorowa strategia: Partnerstwo i własne zaplecze

Działania Tokio odzwierciedlają rynkowy pragmatyzm. Kraj z jednej strony zabiega o inwestycje i transfer wiedzy od amerykańskich liderów, takich jak Microsoft oraz OpenAI, łącząc współpracę technologiczną z sojuszem bezpieczeństwa z USA.

Z drugiej strony Japonia intensywnie buduje własną niezależność. Poprzez dotacje i celowane zamówienia rządowe wspiera krajowych czempionów – w tym SoftBank i Sakura Internet – oraz lokalnych producentów chipów. Cel jest jasny: rozszerzenie rodzimych modeli AI i radykalne zwiększenie własnej mocy obliczeniowej.

Globalny lęk przed dominacją

Japońskie dążenie do zachowania niezależności wpisuje się w szerszy, międzynarodowy trend. Rządy na całym świecie obawiają się, że technologiczne opóźnienie zepchnie je do roli petentów zależnych od zagranicznych dostawców, głównie z USA i Chin. Podobne motywacje stoją za ogłoszonym niedawno pakietem suwerenności technologicznej Unii Europejskiej, który ma wzmocnić unijny rynek chmurowy i produkcję półprzewodników.